De aanleiding: Van treinbaan tot Geuldalbaan

Mijn eerste treinbaan kreeg ik van mijn vader: een spaanplaat met een eenvoudig Fleischmann-railovaal, een berg en een overweg. In de jaren daarna bouwden we samen steeds grotere en mooiere modelbanen. Zoals zo vaak in deze hobby kwamen ze nooit helemaal af; nieuwe ideeën zorgden telkens voor een nieuwe start en de afbraak van het oude project.

Mijn vorige project, Modelbaan Waldrück, was gesitueerd in een fictief Duits middelgebergte. Hier lag de nadruk op een royaal landschap met een station langs een enkelspoor, doorsneden door een dubbelsporige hoofdlijn. Ik werkte toen al volgens het principe van modelbouwer Josef Brandl: eerst komt het landschap, pas daarna de spoorlijn.

De inspiratiebron langs de Geul

Als inwoner van Valkenburg kocht ik mijn modelspoorbenodigdheden destijds bij Treinenzaak Vleugels in Schin op Geul. De wandeling daarheen liep via de kortste route langs de rivier de Geul. Dit is een van de mooiste landschappen van Nederland. Het bevat exact de ingrediënten die ik op een modelbaan wil zien:

• Een idyllisch rivierdal met hellingen en bossen
• Markante gesteenteformaties en groene weilanden
• Een karakteristieke spoorlijn die door de natuur snijdt

Het idee om deze elementen te verenigen in één modelbaan bleef jarenlang door mijn hoofd spelen. In 2017 begon de concrete uitwerking, wat uiteindelijk leidde tot de bouw van De Geuldalbaan →

Modelbaanidee: Een verkenning

Na de verkoop van Waldrück (waar ik met tussenpozen 10 jaar aan bouwde) wilde ik een modelbaan realiseren naar een reëel, historisch voorbeeld.

Ik onderzocht twee opties:

1. Het voormalige station Maastricht Boschpoort (met gewaardeerde documentatiehulp van Henk Kolkman van Industriespoor).
2. Het voormalige station van de Moselbahn bij Bullay, inclusief de markante stalen Moezelbrug.

Beide spoorwegemplacementen bestaan niet meer. Hoewel ik veel archiefmateriaal verzamelde, bleken deze projecten onhaalbaar binnen mijn beschikbare ruimte en budget.

* Bij het zoeken naar informatie voor Maastricht Boschpoort heb ik geweldige ondersteuning gekregen van Henk Kolkman. Zijn Industriespoor ⌂ staat boordevol informatie.

De keuze voor het traject Valkenburg – Schin op Geul

Ik besloot de focus te verleggen naar treinen die door een landschap rijden, zonder een gigantisch en kostbaar stationsemplacement dat op schaal nauwelijks te realiseren valt. Dit leidde tot de keuze voor een deel van de historische spoorlijn Maastricht - Heerlen/Aachen.

Het traject tussen station Valkenburg en station Schin op Geul bleek de perfecte match:

• Afmetingen: Een trajectlengte van circa 3500 meter met 15 meter hoogteverschil (gemiddeld stijgingspercentage van 4‰).
• Topografie: De lijn volgt de noordelijke helling van het Geuldal, ingepast met bruggen en onderdoorgangen.
• Beeldbepalende elementen: De rivier de Geul op het laagste punt, geflankeerd door de Schaelsberg en de Däölkesberg (Kauwenberg).
• Historie: Zichtbare mergelwanden en twee markante, vroege 20e-eeuwse kalkbranderijen langs het spoor.

Met een hoogteverschil van 70 meter tussen de Geul bij Oud-Valkenburg en De Kluis op de Schaelsberg krijgt deze modelbaan een bijna on-Nederlands aanzien.

De hobbyruimte en klimaatbeheersing

De modelbaan wordt gebouwd in een ingerichte hobbyruimte van 8,80 meter lang en op het smalste punt 2,80 meter breed. Om te voorkomen dat de houten constructie en landschapsmaterialen gaan werken door wisselende weersomstandigheden, houdt een vaste luchtontvochtiger de luchtvochtigheid constant.

plattegrond van de beschikbare hobbyruimte voor mijn nieuwe modelbaan - De Geuldalbaan

Inventarisatie van de modelbaanelementen

De Geuldalbaan ademt de sfeer van Zuid-Limburg door de integratie van de volgende beeldbepalende elementen:

• vorkstation Schin op Geul
• Schaelsberg / Däölkesberg
• tunnel onder de spoorlijn
• brug over de aftakking van de spoorlijn vanuit Schin op Geul naar Heerlen
• De Kluis
• De Drie Beeldjes met de geulbrug
• Station Oud-Valkenburg
• brug over de spoorlijn naar De Kluis
• Kalkbranderij De Kroongroeven (achter het station van Schin op Geul)
• Kalkbranderij Filippo (langs de spoorlijn nabij de Däölkesberg) met raccordement
• Spoorwegovergangen en duikers
• tunnel onder de spoorlijn bij de Schaelsberg (bij Valkenburg)
• dagbouw mergelgroeve Schaelsberg (bij Valkenburg)

Dimensies en schaalbaarheid (1:87 / H0)

Om te bepalen of het project op exacte schaal (1:87) haalbaar is, zijn de werkelijke maten omgezet naar modelmaten:

Het uiteindelijke baanplan

De tabel laat zien dat het stationsemplacement van Schin op Geul en het raccordement van Filippo perfect op schaal passen. Ook de topografische hoogteverschillen zijn realistisch over te nemen.

Het is echter onmogelijk om de volledige tussenliggende afstand van 2,1 kilometer tussen de stations op schaal te bouwen. De onderlinge afstanden zijn daarom creatief ingekort. Dit heeft invloed op de steilheid van de hellingen, maar het totale plaatje blijft geloofwaardig en historisch accuraat.

Het maximaal haalbare — en tevens het hoofddoel — is de realisatie van station Schin op Geul, kalkbranderij Kroongroeven, raccordement en kalkbranderij Filippo en stopplaats Oud-Valkenburg, verbonden door een landschap waarin de meest karakteristieke Zuid-Limburgse elementen herkenbaar overblijven.

"Benieuwd naar de specifieke bouwverslagen en technieken? Bekijk dan de verschillende modelbaan thema's van dit project."